Les van paarden
De belangrijkste les die een kudde paarden ons kan leren, is dat we leiderschap nemen over ons eigen leven, ook als we deel uitmaken van een groter systeem, zoals een organisatie. In tegenstelling tot het beeld dat het woord kudde bij velen van ons oproept, is het paard als kuddedier duidelijk geen blinde volger. Ondanks zijn sociale aard behoudt een paard, als lid van de kudde, zijn eigen identiteit. Onafhankelijk van zijn positie in de hiërarchie vervult hij zijn eigen rol en neemt hij zijn eigen positie in. Een paard kan dit omdat hij beter dan veel mensen in de huidige drukke tijd de signalen weet op te pikken die van belang zijn voor zijn eigen welzijn én voor het welzijn van het grotere geheel, zijn kudde
Het is dit bijzondere aspect waarmee een kudde paarden zich onderscheidt van bijvoorbeeld een kudde schapen. Heeft u wel eens een kudde schapen  geobserveerd? Schapen hebben onderling nauwelijks tot geen contact. Daarin verschillen ze heel duidelijk van paarden. Hetverbaasde mij dan ook niet toen ik recentelijk ontdekte dat de Engelse taal onderscheid maakt tussen een flock (een kudde schapen) en een herd (een kudde paarden). Uit de dagelijkse omgang met mijn eigen paard kan ik twee zaken duidelijk opmaken: hij neemt zijn omgeving heel scherp waar en hij staat voortdurend in contact met zijn soortgenoten. En het zijn precies die twee eigenschappen die ons als mens ook in staat stellen sturing te geven aan ons eigen leven en bij te dragen aan de sociale systemen waarvan wij deel uitmaken.
Een tweede les die we van paarden kunnen leren, is een andere kijk ontwikkelen op het concept hiërarchie. Een kudde paarden kent een sterke hiërarchie met een daarbijbehorende taakverdeling. De meeste paarden zijn gewend om leiding te accepteren en hebben leiding nodig om goed te functioneren. In tegenstelling tot een mens verbindt een paard geen oordeel aan zijn positie in de rangorde. Daartoe is hij niet in staat. Daarnaast zou onzekerheid over zijn positie hem simpelweg meer stress geven dan wanneer hij deze gewoonweg accepteert. De acceptatie van zijn positie stelt hem in staat goed te blijven functioneren, open te staan voor signalen uit de omgeving en een hogere positie te verwerven. En die kansen zijn er, want de hiërarchie ligt niet vast maar verandert afhankelijk van de kwaliteiten in de kudde en de eisen die de omgeving stelt. Maar hij hoeft  zijn kansen niet te pakken. Ook op een lagere positie in de hiërarchie kan hij zijn ware aard tonen en behoudt hij zijn levendige geest.
Een derde les van het paard gaat over het belang van balans in mannelijke en vrouwelijke vormen van leiderschap. In veel organisaties zien we een overwaardering van mannelijke uitingen van leiderschap en een onderwaardering van vrouwelijke uitingen. In een kudde echter werken de alfamerrie (de vrouwelijke leider) en de hengst (de mannelijke leider) samen als een team. De alfamerrie houdt de kudde uit de buurt van gevaar en voorziet deze van alles wat ze nodig heeft om in leven te blijven. Meestal vervult een oudere merrie met veel ervaring en uitstraling deze rol. Opvallend is dat de hengst de kudde van achteren opdrijft en zo voorkomt dat paarden afdwalen. Vanuit die positie heeft hij overzicht, houdt hij een oogje op achterblijvers en zorgt hij voor bescherming tegen roofdieren. Om de veiligheid van de gehele kudde te waarborgen weet hij ook om te gaan met paarden die te zwak zijn om het tempo van de groep bij te houden. Overigens kunnen we los van de rolverdeling in de kudde het paard in zijn algemeenheid ook beschouwen als inspirerend voorbeeld van het succes van vrouwelijke waarden. In hun sociale systeem gaat samenwerken boven concurreren, lerend vermogen boven strategie, emotie en intuïtie boven logica en proces boven doel.

Angst en aantrekkingskracht
De meest essentiële stap om de huidige situatie te veranderen is mensen stimuleren leiderschap te nemen over hun eigen leven. Daarvoor is naast een goed ontwikkeld intellect  toegang tot onze intuïtie van groot belang. Contact met een paard, vluchtdier of herbivoor – alle drie sterk afhankelijk van hun intuitie  – kan ons daarbij helpen. Bij het werken met mensen en paarden word ik vaak getroffen door een bijzondere tegenstelling; een sterke  angst versus een grote aantrekkingskracht om met het paard in contact te komen. Een contradictie die ik eerst niet kon plaatsen. Collega-trainer David Harris uit Engeland leidde mij naar het antwoord, dat ik diep van binnen wel voelde. Het lijkt of mensen in contact met paarden iets van zichzelf ervaren dat ze in onze overrationele wereld zijn kwijtgeraakt: hun intuïtie. Het verlangen om dat terug te winnen is sterk, in veel gevallen veel sterker dan de initiële angst voor het paard zelf. Ik vraag me zelfs af of dat aspect niet juist de basis vormt voor die angst. Wie jarenlang weinig tot geen contact met zijnintuïtie heeft gehad, zou een hernieuwde kennismaking met zijn innerlijk weten wel eens als bedreigend kunnen ervaren. Naast ons rationele denken komt er dan een tweede stuurman, die ook de behoefte heeft om ons leven richting te geven. De dialoog tussen beiden kan ons wel eens voor diepgaande levensvragen stellen. Toch zijn het juist die levensvragen die ons drijven in onze persoonlijke ontwikkeling en bijdragen aan authenticiteit en leiderschap over ons eigen leven.

Toegang tot intuïtie
Om toegang tot onze intuïtie te krijgen moeten we in de eerste plaats leren de eindeloze dialoog in ons hoofd tot stilte te manen en in het nu te gaan leven. Uit ervaring weet ik dat dit geen eenvoudige opgave is. Hoewel het u wellicht vreemd in de oren klinkt, het dagelijkse contact met mijn paard is nog steeds vele malen effectiever dan hierover te lezen of te praten. Van hem kan ik de kunst afkijken; hij leeft compleet in het nu. Hij kan niet anders. Alshij zich bedreigd voelt door een ander paard, vertoont hij vlucht- of vechtgedrag. Zodra zijn belager weg is, keert hij direct terug naar het nu en gaat hij weer grazen. Met groot gemak wisselt hij in enkele seconden deze verschillende kanten van zijn natuur af.
Mijn paard is niet alleen een voorbeeld, maar je kunt in het nu leven ook prima met hem oefenen. Zodra ik hem vanuit mijn denken benader, verliest onze communicatie aan kracht. Stuur ik hem op basis van mijn intuïtie, dan herkent hij mijn intentie en zijn we feilloos op elkaar afgestemd. Zijn eindeloze geduld als trainer maakt dat ik me er steeds verder in kan bekwamen en daar de vruchten van pluk. Want de dialoog in ons hoofd tot stilte manen vereist training, net als een marathonconditie verkrijgen doorzettingsvermogen en training vergt. Een tweede belangrijke voorwaarde om met onze intuïtie in contact te komen is een ontspannen staat van zijn en een verhoogd bewustzijn. De eerste verkennende onderzoeken geven aan dat het stressniveau van mensen, wanneer ze in contact komen met paarden, drastisch daalt. Paarden hebben van nature een hoge hartcoherentie en het lijkt of hetmenselijke hart in de buurt van een paard resoneert met de hogere hartcoherentie van het paardenhart. Een hoge hartcoherentie maakt ons lichaam efficiënt en energiezuinig. En er zijn aanwijzingen dat deze ons herstel- en leervermogen positief beïnvloedt.
Succesvolle interactie met paarden vraagt daarnaast om een verhoogd bewustzijn van onze gedachten. Die beïnvloeden onze emoties en die op hun beurt ons gedrag. Paarden laten zich niet leiden door egogedrag en reagerendirect op onze emoties en de daaraan gekoppelde fysiologische reacties in ons lichaam. Die chemische reacties voorzien het paard van informatie om zijn reactie op te baseren. Ik heb zelfs begrepen dat een paard in staat is uw hartslag op bijna anderhalve meter afstand van u waar te nemen. Een vertrouwensband opbouwen met een paard vraagt daarom, net als in contact met een mens, om eerlijkheid, vertrouwen, respect, begrip en onze emoties doeltreffend kunnen hanteren. Verbergen we onze ware aard of zijn we niet in staat tot vertrouwen, respect of begrip, dan krijgen we van het paard weinig tot niets gedaan.
Een derde belangrijke voorwaarde die we in contact met een paard kunnen oefenen, is congruentie in ons gedrag. Incongruente mensen verbergen de ene emotie achter een andere emotie, vaak omdat anderen aan de te verbergen emotie een negatieve waarde koppelen. In mijn beleving beperkt incongruent gedrag ons in onze groei naar authenticiteit en staat het echt contact met mensen en dieren in de weg. Een paard koppelt echter geen positieve of negatieve waarde aan emoties; voor hem is een emotie simpelweg belangrijke informatie. Zo is hij feilloos in staat aan te voelen wat de emotionele staat is van andere kuddeleden of van zijn belagers. Hij kan bij een naderend roofdier aanvoelen of het hongerig is en zal aanvallen of dat zijn maag gevuld is en hij voorbij zal gaan.
Nu paarden veel in contact komen met mensen, heeft zelfs het meest dominante paard uit ervaring geleerd dat een mens de ene emotie gebruikt om een andere te verbergen, vaak weinig goeds in de zin heeft en daarmee zowel zichzelf als anderen in gevaar brengt. Omdat een paard hier zo sterk op reageert, kunnen we van hem leren onze eigen incongruenties tijdig op te merken. Als we ze opmerken, kunnen we ze uitspreken en daardoor neutraliseren. Hoewel het voor ons doorgaans niet het verschil uitmaakt tussen leven en dood, draagt dit wel bij aan de kracht van ons optreden enkomt het onze authenticiteit ten goede.

Horse Assisted Training
Horse Assisted Training is een bijzondere manier van leren, omdat we het intellect (de neocortex) omzeilen en het onbewuste (het limbische systeem) aanspreken. In dit systeem liggen onze ervaringen opgeslagen. Net zoals het gedachtegoed van bepaalde wetenschappers ons denken over leiderschap beïnvloedt, werd mijn idee over leren beïnvloed door het feit dat ik academisch ben opgeleid. Zodoende was in mijn wereld iets pas waar als het onderzocht was en er valide bewijzen voor waren.
Hoe anders is mijn insteek tijdens leiderschapstrainingen met behulp van paarden. Een citaat van Carl Rogers dat mijn idee hierover goed weergeeft: ‘Experience is, for me, the highest authority. The touchstone of validity is my own experience. No other person’s ideas, and none of my own ideas, are as authoritative as my experience. It is to experience that I must return again and again, to discover a closer approximation to truth as it is in the process of becoming me. Nothing can take precedence over my own direct experience.’ Dit zegt mij dat onze eigen persoonlijke ervaring het belangrijkst is en dat we die moeten respecteren. Zo kunnen we werken aan onze eigen authenticiteit en ons persoonlijk leiderschap.
Bij Horse Assisted Training draait het om die eigen persoonlijke ervaring en daarom zetten we paarden in als trainers. Praktisch gezien houdt dit in dat we werken vanaf de grond, met de paarden aan een touw of los in de manege. We laten de sensitiviteit en de objectiviteit van het paard hun werk doen. Het zijn precies die twee eigenschappen die maken dat het paard in staat is om subtiel, maar objectief en onbevooroordeeld, feedback te geven. En dat telkens weer, aan mensen van divers pluimage. Zijn natuurlijke staat van zijn, in het nu, maakt dat we in een oefening onze staat van zijn kunnen veranderen en daarmee een nieuw resultaat kunnen bereiken. In feite biedt Horse Assisted Training een unieke, veilige omgeving om te experimenteren met nieuw gedrag.
Mijn ervaring is dat het, in contact met een paard, mogelijk is om de invloed van onze gedachtepatronen op ons gedrag waar te nemen. Ons denken beïnvloedt heel subtiel ons gedrag en daarmee de relatie met de wereld om ons heen. Als we voor het paard gaan denken, is de kans groot dat onze gedachten werkelijkheid worden. Iets wat veel mensen weten,maar om dat in de praktijk te zien, biedt een heel krachtige ervaring. En vanuit die ervaring kunnen we, reflecterend, parallellen trekken naar ons functioneren in organisaties of andere omgevingen waarin we functioneren. 

Onderworpen aan paarden
Omdat mijn ervaring is dat mensen behoefte hebben aan concrete voorbeelden, besluit ik met een voorbeeld. Het gaat hier om een deelnemer die van zichzelf heel goed wist dat hij de neiging had om snel vanuit macht te gaan handelen. Ook al beperkte hij daarmee zijn effectiviteit in contacten. Als je hem ernaar vroeg, kon hij zijn gedrag prima beredeneren. Toch was hij niet in staat zijn gedrag te veranderen. Het nog eens bespreken of samen zoeken naar gedragsalternatieven heeft in een dergelijkesituatie weinig tot geen effect. Daarmee blijven we simpelweg een beroep doen op zijn ratio, maar zijn gedrag zal niet veranderen. In de korte tijd die de deelnemer met het paard doorbracht, werd direct zichtbaar wanneer hij  te veel druk ging uitoefenen; het paard stopte of staakte dan om zo onder de hoge druk uit te komen.
Door de deelnemer vragen te stellen en zich zo bewust te laten worden van wat er op dat moment gebeurde, werd hij geholpen zich bewust te worden van zijn denken en de invloed die dit had op zijn gedrag. Dit bewustwordingsproces helpt hem zijn gedachten te herzien en daarmee de effectiviteit van zijn gedrag al doende te vergroten. Wat ik hier bijzonder aan vind, is dat we werken met de ware emotiesvan de deelnemer, anders heeft het paard immers geen informatie om zijn trainersrol mee te vervullen. Nu hij zich meer bewust is van de momenten waarop hij gedrag gaat vertonen dat zijn effectiviteit beperkt, kan hij zich daar– al dan niet met behulp van het paard – verder in bekwamen.Voor de trainingen wordt een groep van drie à vier paarden ingezet die samen een grotediversiteit aan karaktertrekken vertegenwoordigen. Tijdens de trainingen werk ik samen met een paardenexpert. Horse Assisted Training, iets voor u?